Met het Europese project Life Aclima werken we aan oplossingen die landbouw en natuur weerbaarder maken tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Stuwen helpen land- en tuinbouwers én omgeving
Met het Europese project Life Aclima werken we aan oplossingen die landbouw en natuur weerbaarder maken tegen de gevolgen van klimaatverandering. Droogteperiodes worden langer en intenser, terwijl hevige piekbuien vaker voorkomen. Landbouwers staan daardoor voor grote uitdagingen: hoe houden ze voldoende water beschikbaar voor hun teelten, en hoe beschermen we tegelijk dorpen en natuur tegen overstromingsschade?
Een concreet antwoord ligt in het plaatsen van stuwen op perceels- en baangrachten. Deze kleine ingrepen in het landschap hebben een groot effect: ze houden water langer vast waar het nodig is, bufferen piekdebieten en zorgen voor een klimaatrobuust watersysteem.
Een praktische vorm van peilgestuurde drainage
Voor landbouwers zijn de stuwen in feite een vorm van peilgestuurde drainage. Door een eenvoudige schuifconstructie kunnen zij zelf het peil van de oppervlakkige grondwatertafel op hun perceel regelen. Dat biedt directe voordelen in droge periodes: water wordt niet langer permanent afgevoerd, maar blijft beschikbaar in de bodem. Gewassen kunnen daardoor langer overleven zonder extra irrigatie, en de kans op opbrengstverlies door droogte verkleint aanzienlijk.
Steve Meuris (Boerennatuur) en Sander Bombeke (PSKW): “Landbouwers krijgen hiermee grip op het waterpeil van hun percelen. Zo kunnen ze teelten beter beschermen tegen droogte, maar ook het peil laten zakken wanneer dat voor landbewerking nodig is. En dat met minimale technische ingrepen. Soms kan het zo simpel zijn als verstelbare schotbalken aan te brengen op een bestaande kopmuur.”
Voordeel voor de hele gemeenschap
De effecten reiken verder dan het landbouwbedrijf alleen. Door water bovenstrooms langer vast te houden, wordt de afstroom vertraagd. Dat vermindert het risico op wateroverlast in de lager gelegen (woon)gebieden. Daarnaast helpt het vasthouden van water ook om de grondwatertafel aan te vullen. Dat is essentieel in een regio waar de vraag naar water groot is.
Katrien Willems (schepen van omgeving, gemeente Sint-Katelijne-Waver): “Voor ons als lokaal bestuur is dit een zeer leerrijke testcase, die invulling geeft aan ons hemelwater- en droogteplan.
Kristel Ceulemans (schepen van landbouw, gemeente Sint-Katelijne-Waver): “We willen onze landbouwers helpen om ook onder moeilijke klimaatomstandigheden goed te kunnen boeren. Door het plaatsen van stuwen op strategische plaatsen in openbare grachten geven we daar actief uitvoering aan.”
Kris Huijskens (DIW): “Met relatief kleine ingrepen boeken we dubbel winst: landbouwers krijgen meer zekerheid in droge tijden, en de gemeenschap is beter beschermd bij hevige regen. Dit toont hoe lokaal waterbeheer tegelijk economische én maatschappelijke voordelen kan opleveren.”
Zoekzones en stuwpotentie
Regionaal Landschap Rivierenland (RLRL) en de Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij (POM) nemen de coördinatie op zich. In overleg met partners werden de afgelopen maanden zoekzones voor stuwen afgebakend. Kaartanalyses en terreinbezoeken tonen waar stuwen het meest rendement hebben, zowel voor landbouwers als voor het watersysteem. De resultaten worden verder tijdens overlegmomenten met landbouwers besproken. Zo wordt de lokale kennis gecombineerd met technische expertise.
Steven Buelens (RLRL): “We starten niet van een blanco blad. Dankzij kaartanalyses en gerichte terreinbezoeken weten we waar de grootste meerwaarde te halen valt. Door dat te koppelen aan terreinervaring en feedback van landbouwers, kunnen we stuwen plaatsen waar ze echt het verschil maken.”
Samenwerking als sleutel
Het succes van dit traject staat of valt met samenwerking. Naast RLRL, POM, Boerennatuur, DIW en de gemeente Sint-Katelijne-Waver zijn ook Pidpa, het Proefstation voor de Groenteteelt en diverse landbouwers betrokken. Elke partner brengt zijn eigen expertise, waardoor een gedragen aanpak die snel kan worden uitgerold.
Vooruitblik
De komende maanden worden de plannen verder verfijnd. Samen met landbouwers, bepalen we welke locaties prioritair aangepakt worden. De eerste concrete plaatsingen van stuwen zijn voorzien in 2026. Met deze aanpak zet Life Aclima een nieuwe stap in de transitie naar een klimaatrobuuste Mechelse Groenteregio.
Steven Buelens (RLRL): “Het mooie aan dit verhaal is dat we met eenvoudige maatregelen tegelijk de veerkracht van landbouwbedrijven vergroten en onze omgeving beter beschermen. Dat is precies waar Life Aclima voor staat: samenwerken aan een toekomst waarin water niet verloren gaat, maar slim wordt benut.”
